uitstrijkje baarmoederhalskanker weten

Vanaf het moment dat je dertig jaar wordt valt ‘ie gegarandeerd op de deurmat. Tussen de verjaardagskaarten vind je de uitnodiging voor een uitstrijkje van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.

Iedere vrouw tussen de dertig en zestig jaar wordt namelijk elke 5 jaar opgeroepen om een uitstrijkje te laten maken.

De meeste vrouwen gaan met lood in de schoenen naar de huisartspraktijk waar vaak de dokters-assistente, of nog erger, een nerveuze co-assistent, je vriendelijk vraagt plaats te nemen op de onderzoeksbank. Daar lig je dan, met gebogen knieën, terwijl de co-assistent met knikkende knieën voor je gaat zitten en je in de spotlight zet.

Het uitstrijkje

Zo’n uitstrijkje laten maken is voor veel vrouwen nogal een dingetje. Internet-forums staan er vol mee. Het speculum of eendenbek, laatst noemde een patiënt het zeer overtuigend de vogelbek, is een van de meest gevreesde artikelen uit mijn assortiment. Zeker, ze bestaan nog, de grote koude metalen joekels die zo’n geluid maken alsof het bestekmandje van de vaatwasser omkiepert, maar tegenwoordig zijn er gelukkig veel vriendelijkere varianten. Plastic in plaats van metaal en vooral veel kleiner!

Het bevolkingsonderzoek

Sinds de invoering van de 5-jaarlijkse screening is het aantal gevallen van baarmoederhalskanker met ruim de helft gedaald.

We weten dat 30% van de vrouwen bewust of onbewust geen gehoor geeft aan de oproep en niet naar de huisarts gaat voor het uitstrijkje. Dat is onverstandig, want sinds de invoering van de 5-jaarlijkse screening is het aantal gevallen van baarmoederhalskanker met ruim de helft gedaald. Toch krijgen nog bijna 700 vrouwen jaarlijks de diagnose baarmoederhalskanker en overlijden er elk jaar weer 200 vrouwen ten gevolge van deze vreselijke ziekte.

Veel vrouwen met een afwijkend uitstrijkje hebben helemaal geen klachten, en het telefoontje van de huisarts dat de uitslag niet helemaal goed is komt dan nogal onverwacht en hard aan. Wanneer moet je zeker aan de bel trekken? Als je last hebt van bloedingen tussen de menstruaties door of hardnekkige klachten van afscheiding of bloedverlies tijdens of vlak na het vrijen moet je een afspraak bij je huisarts maken. Dit kunnen namelijk symptomen zijn van een probleem van de baarmoederhals.

Een afwijkend uitstrijkje

In meer dan 95% van de gevallen wordt een afwijkend uitstrijkje (en nee, dat is niet hetzelfde als baarmoederhalskanker!) veroorzaakt door een virusinfectie. Het verantwoordelijke virus heet het humaan papillomavirus, afgekort tot HPV, en 8 van de 10 vrouwen loopt in haar leven één of meerdere keren een infectie met dit virus op. Je krijgt dit virus via seksueel contact, maar gebruik van een condoom beschermt je niet. Het is ook zeker geen geslachtsziekte, dus geen reden voor een pittig gesprek met je partner. Sommige varianten van dit virus veroorzaken afwijkende baarmoederhals cellen, andere weer genitale wratten en veel typen zijn volstrekt onschuldig.

Meestal is je afweersysteem goed in staat dit virus weer netjes om zeep te helpen, maar soms lukt dat niet goed. Vrouwen die roken kunnen dit bijvoorbeeld veel minder goed. Dan blijft zo’n virus op je baarmoederhals zitten en heel, heel langzaam verandert dit virus dan de gezonde cellen in cellen die de kenmerken vertonen van een voorstadium van baarmoederhalskanker. Bedenk wel dat dit proces meestal heel erg langzaam gaat, de reden waarom je maar één keer per 5 jaar een uitstrijkje hoeft te maken.

Doordat we steeds meer te weten zijn gekomen over het HPV-virus gaat vanaf volgend jaar het bevolkingsonderzoek een beetje veranderen. We gaan dan vooral kijken naar de aanwezigheid van bepaalde typen van het virus en niet meer direct naar de cellen van de baarmoederhals. Als je een oproep voor een uitstrijkje krijgt en je wil echt niet naar de huisarts of gynaecoloog dan is er tegenwoordig de mogelijkheid om een thuistest te doen. 

Het uitstrijkje is en blijft waarschijnlijk altijd ‘zo’n dingetje’. Toch hoop ik dat ik van harte dat je wel gehoor geeft aan de oproep, bij de huisarts, gynaecoloog of met de zelftest thuis. Tip: accepteer geen middeleeuwse metalen instrumenten. Dat is nergens voor nodig!