minder kopen

Niet alles kopen

‘Is het je echt gelukt? Wat knap zeg!’ Ongemakkelijk neem ik het compliment in ontvangst. Zo knap is het helemaal niet, dat ik een jaar geen kleding of andere niet-noodzakelijke spullen heb gekocht. Van die sobere levensstijl is nu nog maar weinig over. De ‘tekorten’ heb ik alweer ruimschoots aangevuld. Kledinghangers die functieloos in mijn kast hingen zijn gerehabiliteerd, keukenkastjes verblijd met nieuwe gadgets en sokkenlades weer tot aan de rand gevuld. Alles is keurig opgestapeld en opgerold, á la Marie Kondo. Dat dan weer wel. 

Persoonlijkheid

Mensen reageren veelal hetzelfde als ik vertel over de niet-kopen challenge. Best leuk dat mijn imago van ultra-gedisciplineerde persoonlijkheid erdoor groeit, maar ik weet beter. Als het echt mijn persoonlijkheid was, dan zou ik de afgelopen maanden niet weer helemaal los zijn gegaan. En al helemaal niet als ik mij bedenk hoe lekker het was om dat juist niet meer te doen. Ik was verlost van het turen op mijn mobiele telefoon, zoekend naar goede deals. Dat miste ik totaal niet. De eerste aankoop die ik in januari deed leidde ook niet tot de euforie die ik misschien stiekem had verwacht. Sterker nog, het deed me weinig. En toch heeft die ervaring mij niet weerhouden vervolgens weer dagelijks het internet af te struinen en meer te kopen. Het gedrag waaraan ik me was gaan ergeren en waarvan ik een jaar was verlost, is als een boemerang teruggekeerd. Een dikke vette terugval. 

Lange leve de lol

Toch vinden mensen mij gedisciplineerd. Door de jaren heen heb ik namelijk een behoorlijk aantal functionele gewoonten ontwikkeld. Zo sport ik al jaren consequent minimaal drie keer per week, sta ik dagelijks om 6.00 uur op en douche ik altijd af met ijskoud water (ook in de winter..). Ik eet geen junkfood en snoep nauwelijks, maar ik eet vooral veel gezonde dingen. Stoppen met roken heb ik cold turkey gedaan op de dag dat ik wist dat ik zwanger wilde worden en alcohol drinken doe ik alleen bij speciale gelegenheden, één á twee keer in de maand, soms slechts eens per twee maanden. Weinig lol met mij te beleven, als je het zo op een rijtje ziet. Nu valt dat in de praktijk wel mee geloof ik. Deze gewoonten zijn juist ontstaan vanuit de behoefte beter te functioneren en daarmee een leuker mens voor mezelf en mijn omgeving te kunnen zijn.

Cue, craving, response en reward

Dat het mij is gelukt bovengenoemde gewoonten te creëren heb ik te danken aan het gegeven dat ik onbewust het Vier Stappen Model van Gedragsverandering blijk te hebben toegepast. Dit model, dat uitvoerig en duidelijk uiteen wordt gezet in het boek Atomic Habits van James Clear, kan worden toegepast om wenselijke gewoonten te creëren en onwenselijke gewoonten af te leren. Het draait om vier elkaar opvolgende aspecten, te weten de Cue, de Craving, de Response en de Reward. De Cue is datgene dat het gedrag oproept, zoals bijvoorbeeld de pop-up advertentie van de gympen die ik zojuist online heb bekeken. De regel van de Cue is: maak hem bij wenselijk gedrag zo expliciet mogelijk en bij onwenselijk gedrag onzichtbaar. De Craving is de behoefte die je ervaart om het gedrag uit te voeren, zoals mijn behoefte aan nieuwe gympen voor een goede deal. De regel van de Craving is: vergroot hem bij wenselijk gedrag en verklein hem bij onwenselijk gedrag. De Response is het handelen zelf. De regel hierbij is: maak het handelen zo makkelijk mogelijk bij gewenst gedrag en zo moeilijk mogelijk bij ongewenst gedrag. En tot slot, de Reward, oftewel de beloning. Deze is het liefst zo aantrekkelijk mogelijk in geval van wenselijk gedrag en zo onaantrekkelijk mogelijk bij onwenselijk gedrag.

Back to basic

Het is mij wel duidelijk geworden wat de afgelopen maanden is gebeurd. Ik heb met mijn aankopen slapende honden wakker gemaakt. Mijn hernieuwde shopgedrag heeft ertoe geleid dat de cues me weer om de oren vliegen, pop-ups, mails, advertenties, ze zijn weer overal. De notie dat ik weer mocht en er overal uitverkoop was, wakkerde mijn craving aan. Met slechts een paar kliks werd het me vervolgens heel makkelijk gemaakt te handelen.. Eén geluk, de reward viel telkens toch weer tegen en dat lijkt nu mijn redding te worden. Het brengt me ertoe het hele proces toch weer te herontwerpen. Ik verwijder de apps van mijn telefoon en klik advertenties weg; bye-bye cues. Ik dwing mezelf te kijken naar mijn kast die weer in chaos dreigt te verworden en sta stil bij het gedoe van het ontvangen van tegenvallende aankopen, de teleurstelling en het omslachtige terugsturen; bye-bye craving. Door het verwijderen van alle apps, heb ik het gemak waarmee ik kan handelen ook verkleind; bye-bye response. Met een glimlach leg ik mijn mobiel weg en opgelucht pak ik een boek; hello reward. Dit is geen challenge meer, het is een nieuwe gewoonte.

Bron

Clear J. (2018). Atomic Habits. Why tiny changes make a big difference. Penguin Random House, UK.